Imponuj帷e budynki, przedsi瞝zi璚ia transportowe, wsparcie s逝瘺y zdrowia i walki ze smogiem, a mo瞠 dzia豉nia spo貫czne? Rozpoczynamy g這sowanie na najlepsz inwestycj lub program finansowany ze 鈔odk闚 Unii Europejskiej.
Ten artykuł czytasz w ramach bezpłatnego limitu

Przez ostatnie 17 lat do Małopolski popłynęło z różnych programów 57,8 mld zł unijnego dofinansowania na 20 571 projektów. Który był najlepszy? Zapraszamy do głosowania w naszym plebiscycie.

Przedstawiamy dziewięć propozycji, które wybraliśmy, biorąc pod uwagę Państwa zgłoszenia, a także nasze redakcyjne typy. Poddajemy tę listę pod głosowanie z pełną świadomością, że ważnych dla Małopolski inwestycji, które powstały dzięki środkom unijnym, było znacznie więcej. Musieliśmy jednak wybierać.

Na naszej liście nie ma np. Cricoteki czy muzeum w podziemiach Rynku – muzealne inwestycje reprezentuje w rankingu MOCAK, najczęściej pojawiający się w zgłoszeniach czytelników.

WYBIERZ I KLIKNIJ:

Trudno wymieniać wszystkie drogi czy obwodnice, na które płynęły środki unijne - pod głosowanie poddajemy nasze lotnisko – bez dynamicznego rozwoju Kraków Airport trudno byłoby sobie wyobrazić rozwój miasta i całego regionu, podobnie zresztą jak bez nowoczesnego Centrum Kongresowego ICE Kraków, które też znalazło się w naszym zestawieniu. Mamy aż dwie propozycje związane ze zdrowiem – one też powtarzały się w zgłoszeniach czytelników, a także docenianą w wielu plebiscytach walkę ze smogiem (gdyby nie środki unijne, nie udałoby się wymienić aż tylu starych kopciuchów).

Dzięki środkom unijnym Małopolsce przybyło wiele atrakcji turystycznych i przyrodniczych – w naszym zestawieniu znalazły się starosądeckie Bobrowisko oraz kładka na Dunajcu w Sromowcach Niżnych. Ta ostatnia inwestycja nie miała co prawda wielkiego budżetu, ale była jedną z pierwszych przeprowadzonych z pieniędzy europejskich (jeszcze tych przedakcesyjnych).

Ale inwestycje unijne to też tzw. projekty miękkie oraz wiele przedsięwzięć społecznych, mających na celu wyrównywanie szans, podnoszenie wiedzy, budowę społeczeństwa obywatelskiego itp. Z tego obszaru wybraliśmy Opokę – spółdzielnię socjalną z gminy Klucze, która była pierwszym w Polsce podmiotem ekonomii społecznej.

Zapraszamy do głosowania!

1. Muzeum Sztuki Współczesnej (MOCAK) w Krakowie

Udane wprowadzenie sztuki współczesnej w przestrzeń industrialną Zabłocia.

MOCAK
MOCAK  Fot. Adam Golec / Agencja Wyborcza.pl

MOCAK – Muzeum Sztuki Współczesnej powstało w dawnej Fabryce Schindlera na Zabłociu, przyczyniając się do rewitalizacji całej poprzemysłowej dzielnicy. Prezentuje sztukę dwóch ostatnich dekad, ale dzięki swej niezwykłej bryle MOCAK stał się też atrakcją samą w sobie. Budynek zaprojektował włoski architekt Claudio Nardi – charakterystycznymi elementami są tu m.in. surowa, frontowa betonowa ściana oraz "zygzakowaty" dach szedowy (inaczej zębaty) istniejących hal fabrycznych, który projektant przedłużył na całość bryły. Przestrzeń wystawiennicza sięga 4 tys. m kw., w kolekcji stałej muzeum ma prace ponad 200 artystów.

Budowa rozpoczęła się w grudniu 2009 r. – otwarcie MOCAK-u nastąpiło półtora roku później. Koszt budowy to 70 mln zł, z czego 35 mln zł pochodziło ze środków UE. Wysokie dofinansowanie nie dziwi – rewitalizacja obiektów postindustrialnych to jeden z celów europejskiej polityki kulturalnej. Projekt zrealizował Zarząd Budynków Komunalnych w Krakowie.

2. Nowa siedziba Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie

Dzięki rekordowej kwocie dofinansowania unijnego powstała jedna z najnowocześniejszych państwowych placówek medycznych w kraju.

Fot. Jakub Porzycki / Agencja wyborcza.pl

W ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Małopolskiego na lata 2014–2020 szpital otrzymał aż 244 mln zł. Dzięki tej kwocie nowa siedziba Szpitala Uniwersyteckiego w Prokocimiu została wyposażona w sprzęt najnowszej generacji. Wśród 1500 urządzeń sfinansowanych dzięki wsparciu UE znajdują się m.in.: rezonans magnetyczny, tomograf komputerowy, ultrasonograf, mikroskop operacyjny neurochirurgiczny, a także sprzęt do kolonoskopii, gastroskopii, badań cytogenetycznych czy rehabilitacji. Specjalistyczna aparatura jest częścią wyposażenia oddziałów szpitalnych, ratunkowych, ambulatoriów oraz specjalistycznych pracowni. Na potrzeby bloku operacyjnego zakupiono m.in. robota chirurgicznego, aparat RTG, aparat do radioterapii śródoperacyjnej czy robota neurochirurgicznego do kręgosłupa. Zadbano też o mikroskopy operacyjne, respiratory, echokardiografy czy najnowocześniejsze stoły chirurgiczne.

Warto dodać, że dzięki przeprowadzce Szpitala Uniwersyteckiego do nowoczesnej siedziby w Prokocimiu w centrum miasta zostały uwolnione atrakcyjne poszpitalne tereny wzdłuż ul. Kopernika. Teren kupiło miasto i zajmuje się jego zagospodarowaniem.

3. Narodowy Instytut Onkologii w Krakowie

Dzięki funduszom unijnym zakupiono sprzęt, przeprowadzono liczne remonty i modernizacje m.in. kliniki onkologii klinicznej czy ginekologii onkologicznej.

Narodowy Instytut Onkologii
Narodowy Instytut Onkologii   Fot. Jakub Porzycki / Agencja Wyborcza.pl

Krakowski oddział Narodowego Instytutu Onkologii jako jedyny w Polsce oferuje pacjentom leczenie nowotworów protonami. Chorzy kierowani są do Narodowego Centrum Radioterapii Hadronowej, które znajduje się w Instytucie Fizyki Jądrowej w krakowskich Bronowicach. Zakup aparatury do badań i leczenia został sfinansowany z budżetu unijnego.

Fundusze unijne pozyskane w latach 2011–2021 zmieniły też jakość leczenia osób chorych na raka w samym Narodowym Instytucie Onkologii. Pieniądze te pozwoliły na przeprowadzenie licznych remontów miejsc, z których na co dzień korzystają pacjenci, w tym m.in. kliniki onkologii klinicznej czy ginekologii onkologicznej. Środki unijne płynęły też na zakup nowoczesnego sprzętu diagnostycznego, dzięki któremu specjaliści mogą precyzyjnie ustalić rodzaj nowotworu. Łączna wartość inwestycji NIO-PIB Oddziału w Krakowie w ostatnim dziesięcioleciu to ponad 102 mln zł (102 090 327,16 zł), w tym dotacje unijne to ponad 22 mln zł.

4. Centrum Kongresowe ICE Kraków

Nowoczesne, intrygujące wizualnie miejsce, w którym spotykają się nie tylko uczestnicy konferencji i targów z całego świata.

fot. Mateusz Skwarczek / Agencja Wyborcza.pl

Dzięki tej inwestycji Kraków zyskał nie tylko przestrzeń koncertową, ale przede wszystkim stał się znaczącym miejscem na światowej mapie tzw. przemysłu spotkań. Przed pandemią organizatorzy kongresów, konferencji czy koncertów rezerwowali tu terminy z dużym wyprzedzeniem – nic dziwnego, lista tych, którzy chcieli zorganizować swą imprezę w tym nowoczesnym budynku, z fantastycznym widokiem na Wawel, wciąż się wydłużała.

Obiekt został zaprojektowany przez pracownie Ingarden & Ewy Architekci z Krakowa oraz Arata Isozaki & Associates z Tokio. Trzy sale ICE Kraków – audytoryjna, teatralna i kameralna – są w stanie pomieścić ponad 3 tys. osób. Centrum Kongresowe oddano do użytku w 2014 r. Kosztowało 356 mln zł, z czego wartość dofinansowania UE w ramach Małopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego wyniosła 83 mln zł.

Warto dodać, że działające już Centrum Kongresowe ICE Kraków otrzymało z funduszy europejskich niemal milion złotych na promocję małopolskiego przemysłu spotkań.

5. Enklawa przyrodnicza Bobrowisko w Starym Sączu

Dzięki unijnej dotacji duży obszar pod Nowym Sączem zamieniono w rezerwat przyrody.

Enklawa przyrodnicza Bobrowisko
Enklawa przyrodnicza Bobrowisko  Fot. Rafał Kamieński

Ukryta w rozwidleniu Dunajca i Popradu w Starym Sączu enklawa przyrodnicza Bobrowisko na dobre zagościła już na blogach przyrodniczo-architektonicznych i przyciąga miłośników natury. Enklawa powstała na terenie dawnej żwirowni. Dzięki unijnej dotacji odnowiono cały obszar i zamieniono w rezerwat przyrody. Projekt pochłonął 1,3 mln zł, dofinansowanie unijne wyniosło 1,1 mln zł.

Przyjeżdżają nie tylko chętni do podglądania bobrów, ale też miłośnicy współczesnej architektury. Architektura Bobrowiska to drewniane pomosty bez barierek (o długości około 400 metrów) poprowadzone wśród zarośli tuż nad lustrem wody i dwie struktury obserwacyjne o geometrycznych kształtach, wykonane z surowego drewna. W ścianach czatowni wycięto nieregularne, podłużne szczeliny umożliwiające podglądanie borsuków, łabędzi, czapli i kaczek.

Na tego typu projekt niewielka gmina mogła się porwać tylko dzięki pieniądzom unijnym, bo jej budżetowe środki przeznaczamy na podstawowe potrzeby: rozbudowę dróg, kanalizację, szkoły itp.

6. Spółdzielnia Socjalna "Opoka" (Chechło w gminie Klucze)

Pierwsza w Polsce spółdzielnia socjalna. Daje zatrudnienie osobom zagrożonym wykluczeniem społecznym.

Chechło. Spółdzielnia socjalna Opoka
Chechło. Spółdzielnia socjalna Opoka  Fot. Jakub Porzycki / Agencja Wyborcza.pl

Ekonomia społeczna to połączenie reguł biznesu z misją społeczną. W przedsiębiorstwie społecznym są przyzwoite pensje, ale zysk przeznacza się na cele społeczne. Opoka powstała w niewielkiej gminie Klucze i była pierwszym w Polsce podmiotem ekonomii społecznej, który powstał ze środków Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki w ramach projektu "ABC Gospodarki Społecznej", wartego niemal 5 mln zł. Stworzyły ją Stowarzyszenie na rzecz Zrównoważonego Rozwoju Społeczno-Gospodarczego "Klucz" i Chrześcijańskie Stowarzyszenie Dobroczynne.

Unijne pieniądze płynęły potem na kolejne projekty, które pozwoliły na różnego typu innowacje. W Polsce kolejne przedsiębiorstwa społeczne z tej branży uczą się teraz od Opoki, która zatrudnia dziś ponad 60 osób. Przygotowuje m.in. posiłki dla żłobków i przedszkoli z okolicznych gmin, seniorów i pensjonariuszy ośrodków dziennego pobytu. Warzywa i mięso pochodzą od okolicznych rolników.

7. Walka ze smogiem

Dzięki środkom unijnym możliwa jest wymiana przestarzałych rodzajów ogrzewania na mniej szkodliwe dla środowiska.

Kraków, 2019 r. Gdy wszedł w Krakowie zakaz palenia węglem, roczny poziom pyłów wyniósł 50 mikrogramów
Kraków, 2019 r. Gdy wszedł w Krakowie zakaz palenia węglem, roczny poziom pyłów wyniósł 50 mikrogramów  Fot. Jakub Porzycki / Agencja Wyborcza.pl

Kraków jest w Polsce liderem w walce ze smogiem. W mieście już od września 2019 r. obowiązuje całkowity zakaz palenia węglem i drewnem. Sejmik Małopolski również podjął uchwałę antysmogową (choć mniej restrykcyjną) dla całego województwa. Realizacja tego programu nie byłaby możliwa bez systematycznej wymiany starych pieców, w czym pomagają fundusze unijne. W ostatniej perspektywie przeznaczono ok. 450 mln zł ze środków Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Małopolskiego na wymianę kopciuchów, które są zastępowane kotłami spełniającymi najwyższe normy.

Unijne pieniądze płynęły też na wiele innych działań przyczyniających się do poprawy powietrza, np. na zakup ekologicznych autobusów, budowę parkingów park & ride mających zachęcać mieszkańców do rezygnacji z samochodów na rzecz komunikacji zbiorowej, a także rewitalizację terenów zielonych, nowoczesne oczyszczalnie ścieków czy system ekodoradców w gminach.

8. Kładka na Dunajcu w Sromowcach Niżnych

Dzięki kładce powstała atrakcyjna pętla turystyczna łącząca Drogę Pienińską wzdłuż Dunajca – od Szczawnicy do Czerwonego Klasztoru, z trasami górskimi na Sokolicę i Trzy Korony.

Fot. Marek Podmokły / Agencja Wyborcza.pl

Plany budowy kładki w tym miejscu powstały jeszcze za czasów monarchii Austro-Węgierskiej, ale ich realizację uniemożliwiła najpierw pierwsza, a potem druga wojna światowa. Zamierzenie udało się zrealizować dopiero, gdy pojawiła się perspektywa członkostwa Polski i Słowacji w Unii Europejskiej. Wówczas gmina Czorsztyn złożyła wniosek o dofinansowanie inwestycji z przedakcesyjnego Programu Współpracy Przygranicznej PHARE Polska – Słowacja. Kładkę otwarto w 2006 r. – kosztowała ok. 2,5 mln zł, a pieniądze pochodziły z funduszy unijnych, z budżetów samorządów małopolskiego i preszowskiego oraz gminy Czorsztyn.

Konstrukcja kładki wykonana została z drewna świerkowego i modrzewiowego. Jej przęsło ma rozpiętość 90 metrów, co jest europejskim rekordem wśród tego typu konstrukcji. Kładka jest zarówno punktem widokowym, jak i przejściem granicznym między Polską a Słowacją. Osoby, które udają się ze Szczawnicy do Czerwonego Klasztoru Drogą Pienińską (wzdłuż Przełomu Dunajca), mogą wrócić na polską stronę rzeki przez Sromowce i Sokolicę.

9. Kraków Airport

Drugie po Okęciu lotnisko polskie i jeden z najważniejszych portów regionalnych w środkowej Europie.

fot. Jakub Włodek / Agencja Wyborcza.pl

Od czasu wejścia Polski do UE lotnisko w Balicach przeszło ogromną metamorfozę, zarówno jeśli chodzi o rozbudowę budynków, jak i sieci połączeń. Z niewielkiego portu przeistoczyło się w znaczący punkt europejskiej sieci lotniczej: z nowoczesnym terminalem, hotelem, wielopoziomowym parkingiem oraz bezpośrednim połączeniem kolejowym z Dworcem Głównym. W tym czasie Kraków Airport otrzymał też rekordową sumę ponad 340 mln zł dofinansowania na dziewięć różnych projektów. Zaczęło się już w 2005 r., kiedy rozpoczęto projekt współfinansowany z Funduszu Schengen, który miał dostosować port do wyzwań związanych z wejściem do Unii Europejskiej. Bardzo istotna była rozbudowa i przebudowa niewielkiego terminalu pasażerskiego – pochłonęła 283 mln zł, z czego 141,7 mln zł dołożyła UE. Inne wyzwanie to budowa i przebudowa dróg kołowania – w 2013 r. Unia dała na to prawie 78 mln zł.

Bez tych inwestycji i prężnie działającego lotniska Kraków nie byłby dziś tak rozpoznawalnym na świecie miastem, nie byłoby też krakowskiego boomu turystycznego – w przedpandemicznym 2019 r. Kraków odwiedziło 14 mln turystów z całego świata, którzy zostawili w mieście 7,5 mld zł.

icon/Bell Czytaj ten tekst i setki innych dzięki prenumeracie
Wybierz prenumeratę, by czytać to, co Cię ciekawi
Wyborcza.pl to zawsze sprawdzone informacje, szczere wywiady, zaskakujące reportaże i porady ekspertów w sprawach, którymi żyjemy na co dzień. Do tego magazyny o książkach, historii i teksty z mediów europejskich.
Wi璚ej
    Komentarze
    Zaloguj si
    Chcesz do陰czy do dyskusji? Zosta naszym prenumeratorem
    A ja zg豉szam Centrum Ortopedii z Modrzewiowej,kt鏎e to Centrum opracowa這 jako pierwsze w Polsce program rehabilitacji chorych z problemami kostnymi i op豉canym z UE.
    ju ocenia貫(a)
    0
    0